Medische screening: Juridische en morele plicht van de werkgever

Het juridische kader: Wat zegt de wet over medische screenings op de werkvloer?

In België is de wetgeving rond gezondheid op het werk strikt vastgelegd. De strikte regels staan dan ook zwart-wit op papier in de Codex over het welzijn op het werk, de Arbeidswet en specifieke CAO’s. Veel werkgevers vragen zich dan ook af of ze een medische screening kunnen verplichten. Of dit kan hangt af van de aard van de functie. Maar voor het grootste deel van de werknemers is een medische keuring niet verplicht. Toch gelden er wettelijke verplichtingen voor de werkgever op vlak van medische screenings.

Wanneer is een medische screening verplicht?

In België is de algemene regel dat een werknemer niet standaard onderworpen wordt aan een medisch onderzoek, tenzij er een specifieke noodzaak is. De Codex over het welzijn op het werk bepaalt dat de werkgever verplicht is een lijst op te stellen van werknemers die tewerkgesteld zijn op een risicopost.

Volgens de wetgeving is een medische screening verplicht voor:

• Veiligheidsfuncties: Functies waarbij het gebruik van arbeidsmiddelen of de besturing van voertuigen of kranen de veiligheid van andere werknemers in gevaar kan brengen.
• Functies met verhoogde waakzaamheid: Het gaat om functies zoals het bewaken van chemische installaties.
• Activiteiten met specifieke risico’s: De blootstelling aan chemische (lood, benzeen), fysische (lawaai, straling) of biologische aspecten. Ook zware ergonomische belasting zoals het manueel tillen van zware lasten valt hieronder.
• Specifieke doelgroepen: Stagiairs, studentenjobs en werknemers die zwanger zijn of borstvoeding geven.

De medische keuring bij aanwerving

Je mag als werkgever niet elke sollicitant medisch gaan screenen. De CAO nr.38 en de Wet van 28 januari 2003 stellen dat medische screenings bij aanwerving enkel toegestaan zijn om de geschiktheid voor de specifieke functie te testen.

• Verbod op prognostisch onderzoek: Het is verboden om medische testen uit te voeren die enkel bedoeld zijn om toekomstige ziekte of productiviteitsverlies te voorspellen.
• De resultaten: De arbeidsarts deelt enkel de conclusie ‘geschikt’ of ‘ongeschikt’ mee aan de werkgever van de potentiële nieuwe werknemer. Medische details blijven enkel bekend bij de arts en de patiënt.

De verantwoordelijkheid van de werkgever

De werkgever heeft een resultaatsverbintenis wat betreft de veiligheid van de werknemers. Wanneer een werkgever nalaat een medewerker in een risicofunctie op medisch onderzoek te sturen, zoals voorgeschreven door de jaarlijkse periodieke gezondheidsbeoordeling, kan dit bij een ongeval worden gezien als een zware fout.

Dit kan dan leiden tot een strafrechtelijke vervolging op basis van het Sociaal Strafwetboek en volledige aansprakelijkheid voor schadeclaims die niet door de arbeidsongevallenverzekering worden gedekt.

Vrijwillige screening: Het recht van de werknemer

Niet elke screening is een verplichting vanuit de werkgever. De wet geeft werknemers ook rechten:

• Spontane raadpleging: Elke werknemer heeft het recht om de preventieadviseur-arbeidsarts te consulteren bij gezondheidsklachten door het werk.
• Bezoek voorafgaand aan werkhervatting: Na een lange ziekteperiode (minstens vier weken) kan een werknemer zelf een medisch onderzoek aanvragen om te kijken of aanpassingen aan de werkpost nodig zijn.

De verantwoordelijkheid van de werkgever: Meer dan een checkbox

Als werkgever draag je een aanzienlijke verantwoordelijkheid. De vraag die vaak gesteld wordt omtrent de verantwoordelijkheid van de werkgever over de gezondheid van je werknemer kunnen wij bij het Medisch Centrum beantwoorden. De werkgever is inderdaad verantwoordelijk voor de gezondheid van de medewerkers.Je bent als werkgever wettelijk verplicht om risico’s op de werkvloer te inventariseren en te beperken. Wanneer je deze verantwoordelijkheid verwaarloost, loop je het risico een juridische zware fout te maken. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer een werkgever een medewerker dwingt om taken uit te voeren waarvoor hij of zij medisch ongeschikt is verklaard. Of wanneer noodzakelijke preventieve gezondheidsmaatregelen structureel genegeerd worden. De gevolgen van zo’n zware fout variëren van civielrechtelijke aansprakelijkheid tot ernstige imagoschade voor je organisatie.

De morele verantwoordelijkheid: Het menselijke gezicht van je bedrijf

Hoewel het juridische kader de basis vormt voor medische screenings, gaan de meest succesvolle organisaties nog een stap verder. Hier verschuift de focus van het moeten naar het willen. De morele verantwoordelijkheid van een werkgever uit zich in het proactief aanbieden van medische screenings, ook wanneer dit door de wet niet strikt wordt opgelegd.

Waarom zou je dit nu doen?

1. Preventie van burn-out: Een uitgebreide screening kan vroege signalen van oververmoeidheid of stress detecteren voordat dit leidt tot langdurig verzuim.
2. Duurzame inzetbaarheid: De werknemers moeten langer werken. Door periodiek de fysieke en mentale conditie van je team te monitoren, investeer je in werknemers die op lange termijn gezond blijven.
3. Verminderen van presenteïsme: Je voorkomt dat werknemers fysiek aanwezig zijn, maar door sluimerende klachten slechts op halve krachten werken.
4. Employer branding: In de huidige arbeidsmarkt onderscheid je je als een werkgever die echt geeft om het welzijn van zijn mensen. Het aanbieden van een medische check-up wordt gezien als een waardevol extralegaal voordeel.
5. Psychologische veiligheid: Werknemers voelen zich gewaardeerd en gesteund, wat de betrokkenheid en productiviteit direct verhoogt.
6. Maatschappelijk verantwoord ondernemen: Het bevorderen van de volksgezondheid via je bedrijf. Zo versterk je je reputatie bij de klanten, partners en verzekeraars.

Waarom kiezen voor Medisch Centrum als je partner in preventieve gezondheidszorg?

Het implementeren van een medische screening vraagt om expertise en discretie. Bij Medisch Centrum, gelegen aan de Antwerpse Singel, bieden wij een unieke setting aan die zich onderscheidt van de klinische sfeer in grotere ziekenhuizen.

We bieden een gestroomlijnd proces aan dat rust op vijf pijlers.

Consultatie en klinisch onderzoek

Elke screening start met een diepgaand gesprek. Onze artsen nemen de tijd voor een klinisch onderzoek waarbij niet alleen naar de huidige fysieke status wordt gekeken, maar ook naar de medische voorgeschiedenis en je levensstijl.

Uitgebreide testen en onderzoeken

Afhankelijk van het gekozen pakket voeren wij gespecialiseerde onderzoeken uit, zoals:

• Cardiologie en vaatheelkunde: Voor een grondige analyse van het hart- en vaatstelsel.
• Pneumologie: Onderzoek van de longfunctie en ademhalingswegen.
• Gastro-enterologie en urologie: Onderzoek van het spijsverteringsstelsel en de urinewegen.
• Neurologie: Screening van het zenuwstelsel.
• NKO en oogheelkunde: Controle van de zintuiglijke functies.
• Gynaecologie: Specifieke preventieve zorg voor vrouwelijke medewerkers.
• Radiologie: Beeldvorming voor een dieper inzicht waar nodig.

De resultaten: Wat ontvang je als werkgever?

Wij begrijpen het belang van privacy en GDPR. Als werkgever ontvang je een officieel attest van inzetbaarheid. Hierop staat duidelijk vermeld of de werknemer geschikt is voor de functie en of er eventuele werkplekaanpassingen nodig zijn om de gezondheid te waarborgen. Zo heb je de nodige documentatie voor je preventiedossier zonder medische geheimen te schenden.

Snelheid en efficiëntie

Geen versnipperde afspraken. Wij organiseren alle medische onderzoeken op één dag en op één locatie. Je werknemer is minimaal afwezig en krijgt wel nog altijd maximaal inzicht in hun medische toestand.

Onafhankelijk advies

Als extern centrum fungeren we als een objectieve brug tussen jou als werkgever en je medewerkers. Wij adviseren je over de algemene gezondheidstrends binnen je team, zodat je je preventiebeleid gericht kunt bijsturen.

Van verplichting naar opportuniteit

Een medische screening is een strategische investering in de continuïteit van je organisatie. Door je juridische verplichtingen te vervullen en je morele verantwoordelijkheid te omarmen, bouw je aan een veerkrachtig en gezond team.Wil je weten hoe je jouw preventiebeleid kan versterken? Bekijk onze screeningspakketten of neem direct contact op voor een adviserend gesprek op maat van jouw bedrijf.